Tư duy chuyên gia số 2: tôi có quyền nghiên cứu để trở thành chuyên gia

Đã có những lúc tôi chùn bước, trong đầu vang lên câu hỏi: “Mình biết gì mà dám chia sẻ với ai?” 

Cảm giác ấy thật khó tả, như có điều gì đó ghì xuống ngực mình. Nhìn người khác nói gì cũng hay, cũng sắc sảo, tôi lại càng thấy mình thiếu thốn. Và rồi tôi lặng lẽ rút lui, giấu những điều mình biết vào một góc, không dám cất tiếng, dù trong lòng rất muốn.

Sau 15 năm ngụp lặn với công việc của một chuyên gia, tôi nhận ra một điều, thành công không phải phép màu dành riêng cho ai. 

Sự thật là…Những người mà hôm nay bạn gọi là chuyên gia, những người đang đứng trên sân khấu chia sẻ đầy tự tin, họ cũng từng như bạn, bắt đầu với một danh sách dài những điều chưa biết. Chỉ khác ở chỗ, họ chọn dấn thân vào con đường nghiên cứu và học hỏi. Họ đọc từng trang sách, ghi chép từng điều mới mẻ, đi tìm câu trả lời cho từng câu hỏi mà mình chưa rõ.

Trở thành chuyên gia là một quá trình. Và quá trình ấy chỉ bắt đầu khi bạn chịu khó học hỏi, chịu khó tìm hiểu để lấp đầy những khoảng trống trong mình. 

Nếu bạn không bước vào hành trình này, bạn sẽ mãi đứng ngoài căn phòng của sự nghiệp. Nhưng chỉ cần mỗi ngày dành một chút thời gian để nghiên cứu và nâng cấp bản thân, bạn sẽ bất ngờ thấy cánh cửa mở ra, để lộ một phiên bản tự tin hơn, sáng rõ hơn của chính mình.

Chuyên gia không phải tự nhiên mà thành

Nhiều người thường nhìn vào thành quả của người khác và thở dài: “Họ giỏi sẵn rồi, làm sao mình theo kịp.” Nhưng nếu chịu khó hỏi họ về những ngày đầu, bạn sẽ thấy một câu chuyện hoàn toàn khác.

Tôi nhớ đến Nhân, một người bạn trên mạng xã hội, cũng là một tác giả  mà tôi yêu thích. Nhân dành hàng chục năm chỉ để làm một việc nghe có vẻ rất bình thường: đọc sách và ghi chép. Cậu ấy đọc bất kỳ cuốn nào có thể tìm được, ghi lại từng dòng chữ quan trọng, từng ý tưởng khiến mình suy ngẫm. Những cuốn sổ ghi chép nhiều đến nỗi bạc cả bìa, long cả gáy, chồng chất đầy trên kệ sách. Và cứ mỗi lần đọc xong một cuốn mới, Nhân lại mang những gì mình học được ra chia sẻ với bạn bè, đồng nghiệp, thậm chí là những người tình cờ gặp gỡ.

Rồi một ngày, điện thoại của Nhân đổ chuông. Đầu dây bên kia là một giọng nữ đầy nhiệt tình: “Chào em, chị là phóng viên của VTV. Chúng tôi muốn mời em tham gia một talkshow để chia sẻ về tác dụng của việc đọc sách và ghi chép. Em có sẵn sàng không?”

Nhân lặng người vài giây. Chưa bao giờ cậu nghĩ đến chuyện mình sẽ được coi là chuyên gia trong lĩnh vực nào đó. Nhưng hóa ra, chính thói quen bền bỉ đọc sách và ghi chép suốt nhiều năm đã đưa cậu đến vị trí ấy. Ngày talkshow phát sóng, mọi người biết đến Nhân như một người có thể chia sẻ về cách ghi chép sao cho khoa học, đọc sách sao cho hiệu quả, đọc để mà chuyển hóa. Tất cả bắt đầu từ những trang sổ đầy chữ. Đó quả là một hành trình dài của sự kiên nhẫn. 

Tôi nghiệm ra rằng không ai bỗng nhiên trở thành chuyên gia cả. Họ đi lên từ những bước nhỏ, rất nhỏ. Họ học, rồi họ thử, rồi lại học thêm nữa. Và khi làm như vậy đủ lâu, kiến thức và trải nghiệm dần bám rễ trong họ. Đến một ngày, người khác nhìn vào và thấy họ thật vững vàng, thật đáng tin cậy. Nhưng đó là kết quả của cả một hành trình lặng lẽ nghiên cứu và tự rèn luyện bền bỉ. 

Vượt qua nỗi sợ “mình không biết đủ”

Có một điều kỳ lạ, càng muốn bắt đầu chia sẻ hay xây dựng sự nghiệp của riêng mình, chúng ta càng dễ rơi vào cảm giác sợ hãi. Sợ người khác hỏi mà mình không trả lời được. Sợ kiến thức của mình quá ít ỏi. Sợ mình bị lộ ra là “không đủ giỏi”.

Nhưng nếu cứ để nỗi sợ ấy cột chân, bạn sẽ mãi đứng yên. Tôi đã từng như thế. Có lúc muốn viết một bài chia sẻ mà mất cả tuần chỉ vì nghĩ rằng mình chưa biết đủ, sợ sẽ có ai đó phản biện. Nhưng tôi nhận ra, nỗi sợ ấy chỉ biến mất khi tôi bắt tay vào nghiên cứu và học hỏi thật sự.

Mỗi lần mở một cuốn sách, nghe một buổi hội thảo, hỏi một người có kinh nghiệm hơn, tôi thấy mình bớt sợ hơn một chút. Tôi ghi chép lại từng điều mới mẻ, và bắt đầu áp dụng thử. Có điều gì chưa ổn, tôi chỉnh lại. Có kiến thức nào thiếu, tôi tiếp tục bổ sung. Và rồi một ngày tôi nhận ra, những câu hỏi từng làm mình lúng túng giờ đây tôi có thể trả lời tự tin.

Bạn sẽ không bao giờ “biết đủ” nếu chỉ đứng nhìn. Nhưng khi bước vào hành trình học và làm, bạn sẽ tự nhiên thấy mình lớn lên từng ngày. Giống như Nhân, bạn không cần phải đợi đến khi hoàn hảo mới bắt đầu. Chính việc nghiên cứu, ghi chép, thử và chia sẻ sẽ đưa bạn đến chỗ vững vàng hơn bất cứ nỗi sợ nào.

Học – thử – chia sẻ – nâng cấp

Một trong những chiến lược hiệu quả nhất để trở thành chuyên gia là đi theo một chu trình đơn giản nhưng bền bỉ: học – thử – chia sẻ – nâng cấp.

Học trước tiên

Học từ sách, từ khóa học, từ người đi trước, từ những trải nghiệm của chính mình. Mỗi ngày một chút, giống như bạn đang gieo từng hạt giống kiến thức vào mảnh đất của mình.

Thử ngay khi có cơ hội

Đừng chờ đến lúc “biết đủ” mới bắt đầu. Kiến thức chỉ thực sự là của bạn khi được đem ra sử dụng. Hãy thử nghiệm với những gì bạn vừa học được, dù chỉ là một điều rất nhỏ.

Chia sẻ những gì bạn đã trải nghiệm

Viết lại, nói ra, hướng dẫn cho ai đó. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy mình hiểu sâu hơn nhờ quá trình chia sẻ này. Và chính lúc ấy, bạn bắt đầu gây dựng được niềm tin nơi người khác.

Nâng cấp liên tục

Khi nhận ra điều gì chưa ổn, bạn điều chỉnh. Khi thấy còn khoảng trống, bạn bổ sung kiến thức. Không ai hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng mỗi lần nâng cấp, bạn lại trở nên sắc bén hơn.

Nếu kiên nhẫn đi theo vòng tròn ấy đủ lâu, một ngày bạn sẽ nhận ra mình đã đứng ở một vị trí rất khác. Bạn không còn bối rối khi người khác gọi mình là “chuyên gia”, bởi bạn biết mình đã bước từng bước thật, đã học và trải nghiệm đủ để trở thành một người vững vàng.

Hành trình thành một chuyên gia thuyết trình

Tôi nhớ năm 2011, khi mới tham dự một khóa học về kỹ năng thuyết trình. Học xong, tôi háo hức áp dụng ngay vào buổi họp nhóm của công ty. Lần đầu thử, tôi nói vấp tới vấp lui, tay chân thừa thãi không biết để đâu. Cả buổi họp kết thúc mà lòng tôi nặng như đá, chỉ muốn biến mất khỏi căn phòng đó.

Nhưng thay vì bỏ cuộc, tôi ngồi lại tự hỏi: mình đã học được gì, áp dụng ra sao, còn thiếu điều gì? Tôi mở cuốn sổ, gạch chân những nguyên tắc vừa học, ghi thêm vào đó những chỗ mình lúng túng. Lần thứ hai, tôi thử một cách khác. Lần thứ ba, tôi mạnh dạn chia sẻ với bạn bè và nhờ họ góp ý.

Cứ thế, tôi kiên nhẫn đi theo vòng tròn học – thử – chia sẻ – nâng cấp. Dần dần, tôi không còn run rẩy nữa. Người khác bắt đầu chú ý khi tôi nói. Có đồng nghiệp tìm đến hỏi: “Anh chỉ cho em cách trình bày sao cho cuốn hút được không?”

Đến năm 2017, tôi được công nhận là một chuyên gia về thuyết trình. Tôi đã tổ chức gần 20 lớp “Bậc thầy thuyết trình”, lớp ít nhất có 7 học viên, lớp đông nhất lên đến 29 học viên. Mỗi buổi đứng lớp, tôi nhìn thấy những gương mặt học viên từ rụt rè trở nên tự tin. Tôi biết mình đã giúp được nhiều người làm chủ sân khấu của họ, giống như tôi đã từng vượt qua chính mình.

Giống như Nhân với những cuốn sổ ghi chép đã bạc bìa, quá trình ấy cần thời gian và sự kiên nhẫn. Với tôi là 6 năm trời. Nhưng khi đi hết một vòng, bạn sẽ thấy mình trưởng thành hơn. Và chính sự thay đổi ấy khiến người khác tin tưởng gọi bạn là “chuyên gia”.

Dấu hiệu của một chuyên gia

Tôi nhận ra, có những dấu hiệu rất rõ ràng cho thấy bạn đang bước đi trên con đường của một chuyên gia.

• Khi người khác bắt đầu tìm đến bạn để xin lời khuyên.
• Khi những kiến thức bạn chia sẻ giúp họ giải quyết được vấn đề thật sự.
• Khi một ngày nào đó, bạn nhận được lời mời chia sẻ, đứng lớp, lên truyền hình, hoặc được nhắc đến như người mà người khác tin tưởng trong lĩnh vực đó.

Đó là những biển báo rất rõ ràng. Và chính chúng đã đến với tôi năm 2017, tôi biết mình đã đi đúng đường.

Kết luận

Có những con đường phải đi rất lâu mới nhìn thấy kết quả. Nhưng rồi một ngày, khi ngoảnh lại, bạn sẽ thấy mình đã bước được rất xa. Không còn run rẩy trước những ánh mắt, không còn sợ người khác phát hiện ra “mình không đủ giỏi”. Bạn đứng đó, vững vàng hơn, tự tin hơn, và người khác tin tưởng gọi tên bạn.

Tôi chỉ mong bạn nhớ một điều: bạn có quyền nghiên cứu để trở thành chuyên gia. Đừng chờ ai đó trao cho bạn chiếc chìa khóa, cũng đừng đợi mình hoàn hảo mới bắt đầu. Cứ học, cứ thử, cứ chia sẻ và rồi tự bạn sẽ nhìn thấy cánh cửa mở ra.

Ngay hôm nay, bạn thử làm một việc rất nhỏ thôi: lấy ra một cuốn sổ, viết xuống vài câu hỏi mà bạn thật sự muốn tìm câu trả lời. Và bắt đầu đi tìm. Rồi ghi chép lại những gì bạn học được, một cách bình thường, như đang trò chuyện với chính mình.

Bạn sẽ thấy điều kỳ diệu xảy ra…bởi vì, bạn đã chịu bắt đầu. 

Còn tiếp…

Và nếu bạn thấy bài viết này chạm được đến mình, hãy tiếp tục đồng hành cùng tôi trong chùm bài viết “9 tư duy của một chuyên gia có tầm ảnh hưởng”. Mỗi tư duy là một cánh cửa mới. Và biết đâu, một trong số đó chính là cánh cửa bạn đang tìm.